Sporcuların Bilinçli Farkındalık Düzeylerinde Cinsiyet Farklılıkları: Türkiye Popülasyonuna İlişkin Bir Meta-Analiz Çalışması
DOI:
https://doi.org/10.70736/spjses.327Anahtar Kelimeler:
Cinsiyet farklılıkları, farkındalık, meta-analiz, sporcuÖzet
Bu meta-analiz çalışması, sporcuların bilinçli farkındalık (mindfulness) düzeylerindeki farklılıkları cinsiyet açısından sistematik bir şekilde incelemek ve bu farklılığa ilişkin ortalama etki büyüklüğünü ortaya koymak amacıyla yürütülmüştür. Çalışma, Türkiye popülasyonunda yürütülen araştırmalarla sınırlandırılmıştır. Dâhil edilme ölçütlerini karşılayan 26 çalışma meta-analize dâhil edilmiştir. Bu çalışmaların örneklem büyüklüğü 182 ile 532 arasında değişmekte olup, toplam 8238 katılımcıdan elde edilen veriler kullanılmıştır. 26 çalışmaya dayalı olarak hesaplanan 75 etki büyüklüğü meta-analize dâhil edilmiştir. Analizler, R (4.5.1) yazılımında metafor ve psych paketleri ile gerçekleştirilmiştir. Tüm çalışmalardaki değişkenler için Hedge’nin g etki büyüklüğü hesaplanarak bilinçli farkındalık, farkındalık, yargılamama ve yeniden odaklanma değişkenleriyle ilgili rastgele-etkiler modeli kurulmuştur ve potansiyel moderatörlerin etkisi karma-etkiler modeli ile incelenmiştir. Bulgular sporcularda cinsiyetin bilinçli farkındalık özelliği ve bu özellikle ilgili alt ölçekler (farkındalık, yargılamama, yeniden odaklanma) üzerinde küçük etkiye sahip olduğunu, cinsiyet farklılıklarının belirgin olmadığını göstermiştir. Moderatör analizlerde bilinçli farkındalıktaki cinsiyet farklılıklarına ilişkin etki büyüklükleri üzerinde yaş ortalaması ve standart sapmasının negatif yönlü yordayıcı etkisi olduğu en dikkat çekici bulgu olarak elde edilmiştir. Sonuç olarak, cinsiyetin bilinçli farkındalık üzerindeki etkisi sınırlıdır. Yaşla ilgili potansiyel etkiler, cinsiyet farklılıklarının daha genç yaş gruplarında ve yaş aralığının daha geniş olduğu heterojen gruplarda daha belirgin hale gelebileceğini göstermektedir.
Referanslar
Acıbuca, A. (2023). Fitness yapan bireylerin bilinçli farkındalık ve psikolojik dayanıklılık düzeylerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı, Mersin.
Alper, R., Akpınar, S., & Akpınar, Ö. (2021). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin bilinçli farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. Düzce Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 1-8.
Altın, Y. (2026). Rekreatif ve lisanslı sporcuların bilinçli farkındalık düzeylerinin bayesçi yaklaşımla incelenmesi. Journal of Sport & Movement Sciences, 7(1), 36-45. https://orcid.org/0000-0002-5854-8007
Altıparmak, Y., & Kazak, Z. (2025). İçsel konuşma ve bilinçli farkındalık: Tenisçiler üzerine bir araştırma. Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(2), 204-217. https://doi.org/10.70736/spjses.298
Arslan-Kabasakal, S., Çelik, E., Güvendi, B., & Keskin, B. (2024). Kinesiophobia, exercise addiction and mindfulness in athletes. Physical Education of Students, 28(2), 97-105. https://doi.org/10.15561/20755279.2024.0207
Baykose, N., & Çelik, B. (2021). The psychometric properties of mindfulness inventory in sport and examination of its measurement invariance. Propósitos y Representaciones, 9(2), 1-12.
Bayköse, N., Arı, Ç., & Ceylan, G. (2021). Mindfulness and physical activity: Psychometric properties of the state mindfulness scale for physical activity. International Journal of Life Science and Pharma Research, 14, 50-56. https://doi.org/10.22376/ijpbs/ijlpr/SP14/jan/2021.1-383
Bayrak-Ayaş, E. (2019). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin bilinçli farkındalık düzeylerinin incelenmesi. In M. Özcan (Eds.), II. International Physical Education, Sport, Recreation and Dance Congress: Bildiriler kitabı (ss. 52-55). Asos Yayın Evi.
Begg, C. B., & Mazumdar, M. (1994). Operating characteristics of a rank correlation test for publication bias. Biometrics, 50(4), 1088-1101. https://doi.org/10.2307/2533446
Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822-848. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.4.822
Bulğay, C., Tingaz, E. O., Bayraktar, İ., & Çetin, E. (2022). Athletic performance and mindfulness in track and field athletes. Current Psychology, 41, 4482-4489. https://doi.org/10.1007/s12144-020-00967-y
Bühlmayer, L., Birrer, D., Röthlin, P., Faude, O., & Donath, L. (2017). Effects of mindfulness practice on performance-relevant parameters and performance outcomes in sports: A meta-analytical review. Sports Medicine, 47(11), 2309-2321. https://doi.org/10.1007/s40279-017-0752-9
Caz, Ç., & Bardakçı, S. (2023). Spora bağlılık ile bilinçli farkındalık arasındaki ilişkinin incelenmesi: Spor bilimleri fakültesi üzerine bir uygulama. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 8(2), 131-146. https://doi.org/10.31680/gaunjss.1281238
Cengiz, R., Serdar, E., & Donuk, B. (2016). Üniversite öğrencilerinin bilinçli farkındalık ve girişimcilik düzeylerinin incelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 2(4), 1320-1328.
Cevahircioğlu, B., Karakuş, E., & Karakuş, K. (2024). Spor yükseköğretim kurumu öğrencilerinde bilinçli farkındalık ile etkili karar verme arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14(4), 1593-1607. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1514236
Chambers, J. M. (1992) Linear models. In J. M. Chambers & T. J. Hastie (Eds.), Statistical Models in S. Wadsworth & Brooks/Cole.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd Ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Çemç, M. S., Susuz, Y. E., Madak, E., Şahin, R., Karakaş, İ., & Çolakoğlu, F. F. (2025). An investigation into the mindful awareness and sportsmanship orientations of students competing in university sports teams. Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 225-238. https://doi.org/10.70007/yalovaspor.1743280
de Frias, C. M., Lövden, M., Lindenberger, U., & Nilsson, L. G. (2007). Revisiting the dedifferentiation hypothesis with longitudinal multi-cohort data. Intelligence, 35(4), 381-392. https://doi.org/10.1016/j.intell.2006.07.011
Doğanay, G., & Türkmen, M. (2022). The relationship between mental toughness and mindfulness in athletes. International Journal of Sport Culture and Science, 10(4), 153-169. https://doi.org/10.14486/IntJSCS.2022.668
Egger, M., Davey Smith, G., Schneider, M., & Minder, C. (1997). Bias in meta-analysis detected by a simple, graphical test. BMJ, 315(7109), 629-634. https://doi.org/10.1136/bmj.315.7109.629
Feingold A. (1994). Gender differences in personality: a meta-analysis. Psychological Bulletin, 116(3), 429-456. https://doi.org/10.1037/0033-2909.116.3.429
Gard, T., Hölzel, B. K., & Lazar, S. W. (2014). The potential effects of meditation on age-related cognitive decline: a systematic review. Annals of the New York Academy of Sciences, 1307, 89-103. https://doi.org/10.1111/nyas.12348
Hedges, L. V., & Olkin, I. (1985). Statistical methods for meta-analysis. Academic Press.
Higgins, J. P., Thompson, S. G., Deeks, J. J. & Altman, D. G. (2003). Measuring inconsistency in meta-analyses. BMJ, 327(7414), 557-560. https://doi.org/10.1136/bmj.327.7414.557
Hunter, J. E., & Schmidt, F. L. (1990). Methods of meta-analysis: Correcting error and bias in research findings. Sage Publications.
Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 144-156. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg016
Kabat-Zinn, J. (2013). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness. Bantam Books.
Kayhalak, F., & Güçlü, M. (2024). Muaythai sporcularının atletik zihinsel enerjisi ile bilinçli farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of Global Sport and Education Research, 7(2), 45-58. https://doi.org/10.55142/jogser.1407572
Kırca, B., & Ekşi, H. (2018). Turkish adaptation of the comprehensive inventory of mindfulness experiences-adolescents: A reliability and validity study. SHS Web of Conferences, 48, 01038. https://doi.org/10.1051/shsconf/20184801038
Kozak, M., Zorba, E., & Bayrakdar, A. (2021). Sporcularda zihinsel antrenman becerileri ile bilinçli farkındalık. Herkes için Spor ve Rekreasyon Dergisi, 3(2), 89-97.
Maccoby, E. E., & Jacklin, C. N. (1974). The psychology of sex differences. Stanford University Press.
Metin, S. N., Uzgur, K., Akkoyunlu, Y., & Konar, N. (2023). The relationship between burnout levels and mindfulness of university students-athletes. Physical Education of Studens, 27(3), 97-103. https://doi.org/10.15561/20755279.2023.0301
Murathan, G. (2023). Assessing mindfulness characteristics of sport science students. International Journal of Education Technology and Scientific Researches, 8(24), 2431-2450. https://doi.org/10.35826/ijetsar.675
Mutlu-Bozkurt, T. (2022). Does mindfullness affect happiness?: The relationship between mindfullness and happiness in sports. Journal of Sport Sciences Research, 7(1), 197-210. https://doi.org/10.25307/jssr.1092487
Orhan, B. E., Karaçam, A., Astuti, Y., Erianti, E., & Govindasamy, K. (2024). The relationship between mindfulness and optimism-pessimism levels in athletes. Retos, 59, 832-842. https://doi.org/10.47197/retos.v59.106558
Öztaş, M., Yıldırım, B., Erdoğan, A., & Yamaner, E. (2025). Sporcu öğrencilerde bilinçli farkındalık ve dijital bağımlılık arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 16(59), 229-240. http://doi.org/10.70736/ijoess.543
Özyeşil, Z., Arslan, C., Kesici, Ş., & Deniz, M. E. (2011). Bilinçli farkındalık ölçeğini Türkçeye uyarlama çalışması. Eğitim ve Bilim, 36(160), 224-235.
Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., ... Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
Revelle, W. (2024). psych: Procedures for psychological, psychometric, and personality research (R package version 2.4.3). Evanston. https://CRAN.R-project.org/package=psych
Rosenthal, R. (1979). The file drawer problem and tolerance for null results. Psychological Bulletin, 86(3), 638-64. https://doi.org/10.1037/0033-2909.86.3.638
Schutte, N. S., & Malouff, J. M. (2018). Mindfulness and connectedness to nature: A meta-analytic investigation. Personality and Individual Differences, 127, 10-14. https://doi.org/10.1016/j.paid.2018.01.034
Shapiro, S. L., Carlson, L. E., Astin, J. A., & Freedman, B. (2006). Mechanisms of mindfulness. Journal of Clinical Psychology, 62(3), 373-386. https://doi.org/10.1002/jclp.20237
Si, X. W., Yang, Z. K., & Feng, X. (2024). A meta-analysis of the intervention effect of mindfulness training on athletes’ performance. Frontiers in Psychology, 15, 1375608. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1375608
Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. Baskı). Pearson Education Limited.
Thienot, E., Jackson, B., Dimmock, J., Grove, J. R., Bernier, M., & Fournier, J. F. (2014). Development and preliminary validation of the mindfulness inventory for sport. Psychology of Sport and Exercise, 15(1), 72-80. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2013.10.003
Tingaz, E. O. (2020a). Sporcu bilinçli farkındalık (Mindfulness) ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(1), 71-80. https://doi.org/10.33689/spormetre.642682
Tingaz, E. O. (2020b). Spor bilimleri fakültesindeki sporcu öğrencilerde bilinçli farkındalığın (mindfulness) bazı değişkenler açısından incelenmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 3(1), 21-28.
Tingaz, E. O. (2020c). Spor bilimleri fakültesindeki sporcu öğrencilerde bilinçli farkındalık ve öz şefkatin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Çağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Mersin.
Tingaz, E. O., Ekiz, M. A., & Çakmak, S. (2022). Examination of mindfulness and impulsiveness in university student-athletes in terms of sports injury development history. Current Psychology, 41, 5134-5142. https://doi.org/10.1007/s12144-020-01024-4
Topal, A., Yılmaz, M., Dal, M., & Alıncak, F. (2021). Lise düzeyindeki öğrencilerin farklı değişkenler açısından bilinçli farkındalık düzeylerinin incelenmesi. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 4(2), 165-175. https://doi.org/10.52974/jena.1041076
Uslu, Ö. S., & Uslu, M. (2023). An exploration of the relationship between mindfulness and stress levels of taekwondo athletes by different variables. Journal of Population Therapeutics and Clinical Pharmacology, 30(12), 356-365. https://doi.org/10.47750/jptcp.2023.30.12.041
Üzgü, M. A., & Acıbunar, O. (2025). Basketbolcularda duygu düzenleme ve bilinçli farkındalık (mindfulness) düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 23(3), 231-242. https://doi.org/10.33689/spormetre.1670882
Vago, D. R., & Silbersweig, D. A. (2012). Self-awareness, self-regulation, and self-transcendence (S-ART): A framework for understanding the neurobiological mechanisms of mindfulness. Frontiers in Human Neuroscience, 6, 296. https://doi.org/10.3389/fnhum.2012.00296
Viechtbauer, W. (2010). Conducting meta-analyses in R with the metafor package. Journal of Statistical Software, 36(3), 1-48. https://doi.org/10.18637/jss.v036.i03
Viechtbauer, W., & Cheung, M. W. L. (2010). Outlier and influence diagnostics for meta-analysis. Research Synthesis Methods, 1(2), 112-125. https://doi.org/10.1002/jrsm.11
Vural, C., & Okan, İ. (2021). Sporda bilinçli farkındalık: Atıcılık spor branşları üzerine bir araştırma. Mediterranean Journal of Sport Science, 4(2), 265-273. https://doi.org/10.38021/asbid.962437
Yaşın, İ., Tan, M., & Çolakoğlu, F. F. (2025). Okul sporlarında dereceye girmiş öğrencilerin sabahçıl-akşamcıl durumlarının bilinçli farkındalık düzeylerine etkisi. Milli Eğitim Dergisi, 54(245), 7-38. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1515695
Yıldız, N. O., Önal, A., & Kaçay, Z. (2023). The effect of athlete mindfulness on the development of athlete psychological skills. Turkish Journal of Sport and Exercise, 25(2), 289-302. https://doi.org/10.15314/tsed.1318689
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
